Haksız Tahrikin Ceza Davalarına Etkisi

Haksız tahrik kurumu, Türk Ceza Kanunu madde 29’da düzenlenmektedir. Buna göre:

• Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onsekiz yıldan yirmidört yıla ve müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

Türk Ceza Kanunu’nun 29. Maddesi göz önüne alınarak haksız tahrik hakkında bir genel tanım yapmak gerekirse:

• Haksız tahrik, kişinin haksız bir fiil etkisinde kalarak yani eylemin kendisinde meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında kalarak bir suç işlemesidir.

Haksız tahrik müessesi Türk Ceza Kanunu kapsamında değerlendirildiğinde, kusur durumunu etkileyen hususlar içerisinde yer almaktadır. Haksız tahrik altında suç işleyen bir kişinin kusur yeteneği azalmış ve kişinin kendi davranışlarını hukukun kabullerine göre yönlendirme yeteneğinin etkilendiği kabul edilir. İşbu sebeple haksız tahrik, kişinin iradesi üzerinde etkili olduğu kabul edilmiş ve failin haksız tahrik altında suç işlemesi halinde failin cezasında indirime gidilmektedir.

Haksız Tahrikin Şartları

Türk Ceza Kanunu madde 29’da düzenlenen haksız tahrik için aranan şartlara bakıldığında:

• Haksız bir fiilin bulunması,
• Haksız fiilin failde hiddet veya şiddetli elem yaratması,
• Suç, hiddet veya şiddetli elem altında işlenmiş olması,
• Suç, haksız fiili gerçekleştiren veya tahrik eden kişiye karşı işlenmesi,

Gerekir.

1) Haksız bir fiil nedir?

Tahriki oluşturan eylem haksız olmalıdır. İşbu haksız fiil, bir davranışın hukuk dünyasında tasvip edilmediği anlamına gelmektedir. Fiilin haksız olup olmadığı, toplumsal düzende hakim olan ilkelere göre de hakim tarafından takdir edilir.

İşbu sebeple fiilin haksız olup olmadığı belirlenirken yalnızca yazılı hukuk kuralları değil, hukuk düzeni bir bütün halinde değerlendirilir.

Fiilin haksız olması için illa suç teşkil etmesi veya borçlar hukuku anlamında haksız fiil teşkil etmesi şart değildir. Haksızlık hukuk düzeni içinde göz önüne alınır.

Ayrıca belirtmek gerekir ki, haksız fiilin suç teşkil etmesi halinde, kasten veya taksirle işlenmesi arasında bir fark yoktur.

Önemli: Kişi, haksız hareketiyle olaya bizzat kendisi sebebiyet vermişse, haksız tahrikten yararlanamaz. Kişi, önce başkasını tahrik edip sonrasında kendisinin tahrik edildiğini kural olarak ileri süremez.

2)Haksız fiilin kişide hiddet veya şiddetli elem etkisi yaratması ve bu etki altında suç işlemesi nedir?

Tahriki oluşturan haksız fiil, failde hiddet veya şiddetli elem etkisi oluşturacak bir psikolojik bir hal meydana getirecek hem de suç bu etkinin altında işlenmiş olacaktır. İşbu sebeple haksız tahriki oluşturan eylemin failde hiddet veya şiddetli elem meydana getirecek nitelikte olması gerekir. Haksız fiilin bu nitelikte olup olmadığı failin sübjektif durumuna göre değerlendirilmez, normal bir insanı öfkelendirebilecek nitelikte olup olmadığına bakılır.

Önemli: Haksız fiilin faili öfkelendirebilecek nitelikte olup olmadığı onun sübjektif durumuna göre değerlendirilmez. Normal bir insan baz alınır.

3) Tahrik edene karşı suçun işlenmesi

Tahrik eden kişi ile suçun mağduru farklı kişiler ise haksız tahrik hükümleri uygulanmaz.

Örneğin bir failin, sinirlendiği kişi yerine oğluna karşı suç işlemesi halinde haksız tahrik hükümleri uygulanmaz.

Haksız Tahrikin Ceza miktarına Etkisi Nedir?

Yukarıda sayılan şartların failin hakkında gerçekleşmesi halinde:

• Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onsekiz yıldan yirmidört yıla ve müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası verilir.
• Diğer hallerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

İndirim oranlarının belirlenmesinde, failin şahsi özellikleri, yaşadığı sosyal çevre, haksız tahrike neden olan olayın niteliği ve ağırlığı, failde getirdiği psikolojik etki gibi durumlar değerlendirilecektir.

Önemli: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, ilk haksız eylemin kim tarafından gerçekleştirildiği belirlenemiyorsa, asgari hadden indirim yapılmasını ön görmektedir.