Fatura İle Alacak Hakkımı İspatlayabilir Miyim?

Fatura, ticari satışlarda satıcı tarafından alıcıya verilen ve satılan malın miktarını, niteliklerini, ölçüsünü, fiyatını ve diğer hususları veya ifa edilmiş hizmetleri gösteren hesap pusulası olup ticari belge niteliğindedir.

Fatura Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) tanımlanmamış olup asıl düzenleme Vergi Usul Kanunu’nda (VUK) yer almaktadır.  Vergi Usul Kanunu madde 229 uyarınca, “Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır” şeklinde tanımlanmıştır. VUK’ta fatura, vergi hukuku bakımından düzenlenmiş olup madde 229 ve devamında faturanın tarifi, şekli, içeriği, düzenlenme zamanı, kullanma zorunluluğu gibi birçok husus düzenlenmiştir.

Fatura başlıca bir sözleşme değildir. Fatura ifa sahası ile ilgili bir belge olup varlığı tek başına sözleşmesel ilişkiyi ispat etmeye yeterli değildir. Fatura edimlerin ifa aşamasında düzenlenir ve edimlerin içeriğini gösterir.

Ticaret Kanunu 21/2 Faturanın İspat Kuvveti

TTK 21/2 uyarınca, “Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır” şeklinde düzenleme mevcuttur. İspat hukukuna ilişkin olan bu hüküm ile fatura düzenleyen tacir lehine aksi ispat edilebilir bir karine ortaya getirilmiştir.

Faturaya 8 gün içerisinde itiraz edilmemesi halinde, faturanın içeriğinin taraflar arasında kurulmuş sözleşmeye uygun olduğunun kabul edildiği karine olarak kabul edilmiştir. Fakat belirtmek gerekir ki, taraflar arasında yapılan sözleşme içerisinde yer almayan bir kaydın fatura içerisinde yer alması halinde prensip olarak sözleşmeye dahil olmaz.

Ticaret Kanunu 21/2’nin Uygulanabilmesi İçin Şartlar

1. Taraflar arasında geçerli bir sözleşme ilişkisi mevcut bulunmalıdır.
2. Faturayı düzenleyen kişi tacir olmalıdır.
3. Faturayı alan kişinin tacir olması gerekip gerekmediği tartışmalı olmakla birlikte TTK 21/2 uyarınca özel ispat kuralının tacirler arasında uygulama yeri bulduğu kabul edilmelidir.
4. Faturaya itirazın 8 gün içerisinde yapılmamış olması gerekir.
5. TTK 21/2 uyarınca ispat kuralı sadece faturanın olağan içeriği hakkında uygulanır.

Faturaya 8 gün içerisinde itiraz edilmemesi halinde satılan malın türü, adeti ve bedeli ile ilgili olarak tarafların anlaştığı, düzenleyen lehine artık karine olduğu kabul edilir. Yoksa faturaya tek başına itiraz edilmemesi söz konusu malın alıcıya teslim edildiğini, bedelinin ödendiği gibi hususları göstermez ve karine oluşturmaz.

Faturalar ile Borç İlişkisinin İspatı Sağlanabilir Mi?

Fatura, ticari satışlarda satıcı tarafından alıcıya verilen ve satılan malın miktarını, niteliklerini, ölçüsünü, fiyatını ve diğer hususları veya ifa edilmiş hizmetleri gösteren hesap pusulası olup ticari belge niteliğindedir.

Fatura düzenlenmesi için öncelikle taraflar arasında sözleşme ilişkisinin bulunması gerekir. Bu genellikle mal veya hizmet sözleşmesi olarak ortaya çıkmaktadır. Satış sözleşmelerinin genel niteliği olarak çift taraflı sözleşmelerdir. Bu durum karşılıklı borç yükleyen bir özellik ortaya çıkartmaktadır. Satıcı malı teslim etme, alıcı da mal karşılığı bedelini satıcıya ödemekle borç altına girmektedir.

İspat hukuku bakımından ise tarafların ispatlaması gereken bazı hususlar mevcuttur. Buna göre satıcı malın miktarını, bedelini ve alıcıya teslim ettiği ispatlaması gerekirken alıcının ise yaptığı ödemeleri usulüne uygun olarak ispatlaması gerekir. Burada göz önüne alınması gereken davayı kimin açtığıdır.

Genellikle uygulamada alım-satım ilişkisi sebebiyle satıcının mal bedelinin ödenmesi sebebiyle alacak davası, itirazın iptali gibi davalar açtığı görülmektedir. Konumuza satıcının faturalara dayanarak nasıl borç ilişkisi kapsamında alacağına ulaşabileceği üzerinde durulacaktır.

Öncelikle bilinmesi gereken ilk durum tek başına fatura düzenlenmesi sözleşmesel ilişkinin varlığını ispat etmeye yeterli değildir. Fatura sözleşmesel ilişkiden ziyade ifa aşaması ile ilgilidir.

Fatura sebebiyle alacak ilişkisinin ön plana çıkabilmesi için davacı tarafın söz konusu malları alıcı tarafa teslim ettiğini ispatlaması gerekmektedir.

Davalı taraf takip dayanağı faturadaki malların kendisine teslim edilmediğini, borçlu olmadığını ileri sürmüş ise ve sevk irsaliyesi gibi belgelerde imzası bulunmuyorsa fatura tek başına sözleşme ilişkisinin kanıtı olmayacaktır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, fatura içerisindeki malların davalıya teslim edildiği hususu, irsaliye, makbuz, teslim belgesi veya diğer yazılı kanıtlarla ispatlanması gerekir. Faturada malın yerinde teslim edildiğine ilişkin şerh ve altında davalı tarafça inkâr edilmeyen imzası bulunmakta ise bu faturadaki malın davalıya teslim edildiğinin kabulü gerekecektir. Teslim alanın imzası bulunmayan irsaliyeler malın teslimine kanıt oluşturmaz.

İrsaliyeli faturaya ilişkin olarak başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali istemiyle açılan davalarda ispat yükü faturalar nedeniyle alacaklı olduğunu iddia eden davacı üzerindedir. Salt fatura düzenlenmesi alacağın varlığını ispat için yeterli değildir. Usulüne uygun kanıtlarla davalıya malın teslim edildiği ispatlanmalıdır.

Açık ve Kapalı Faturanın Ticaret Hayatındaki Önemi

Ticari örf ve adetlere göre açık veya kapalı fatura karine teşkil etmektedir.

Açık fatura

Açık fatura mal veya hizmet tesliminde alıcının, mal veya hizmet bedelini faturanın düzenlendiği anda ödemeyip sonradan ödeyecek olması durumunda düzenlenen faturadır. Açık fatura, düzenlenirken satıcı kaşe ve imzayı faturanın üst kısmına basar. Açık fatura mal bedelinin ödenmediğine karine teşkil eder. Borçlu mal bedelini ödediğini usulüne uygun olarak ispatlamak zorundadır. Yargıtay kararları gereğince yukarıda belirtildiği gibi kabul edilmektedir.

Kapalı fatura

Kapalı fatura mal veya hizmetin tesliminde alıcının, mal veya hizmet bedelini faturanın düzenlendiği anda ödemesi durumunda düzenlenen faturadır. Kapalı faturada düzenleyen kaşe ve imzayı faturanın altına basar. Kapalı fatura mal bedelinin ödendiğine karinedir. Bu karinenin aksini yani fatura bedelinin ödenmediği, yazılı kanıt ile ispatlanabilir. Yargıtay kararları gereğince yukarıda belirtildiği gibi kabul edilmektedir.

“Whatsapp mesajları ile borç ilişkisi ispatlanabilir mi” konu başlıklı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.