Faturalar Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Hukuk Davalarında İspat

Kural olarak belli bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini, tarafların ispat etmesi gerekir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun ( 4721 sayılı Kanun) ‘‘ D.İspat Kuralları/1.İspat yükü ” başlıklı 6 ncı maddesi uyarınca; “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür”. Aynı yöndeki düzenleme 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ( 6100 sayılı Kanun ) 190 ıncı maddesinin birinci fıkrasında, “İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukukî sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.” şeklinde ifade edilmiştir. Buna göre ispat yükü, ispatı gereken vakıalara dayanan tarafa ait olup, herkes iddiasını ispatla mükelleftir.

Yazılı delille (senetle) ispatı gereken hususlar, istisnalar dışında takdiri delillerle ve bu kapsamdaki tanık delili ile ispatlanamaz ise de, bu hususların senet dışındaki yemin, ikrar ve ticari defterler gibi diğer kesin delillerle kanıtlanması mümkündür. Bununla birlikte, senetle ispatı gereken bir hukuki işlem hakkında delil başlangıcı varsa o hukuki işlem tanık dinlenerek de ispatlanabilir (6100 sayılı Kanun m.202/1). Delil başlangıcının varlığı halinde hakim, hem delil başlangıcı hem de dinlenen tanık veya diğer takdiri delilleri serbestçe değerlendirerek bir karar verecektir. Delil başlangıcı, iddia konusu hukuki işlemin tamamen ispatına yeterli olmamakla birlikte, söz konusu hukuki işlemi muhtemel gösteren ve kendisine karşı ileri sürülen kimse veya temsilcisi tarafından verilmiş veya gönderilmiş belgedir

Fatura İle Sözleşme İlişkisi

Fatura, ticari satışlarda satıcı tarafından alıcıya verilen ve satılan malın miktarını, niteliklerini, ölçüsünü, fiyatını ve diğer hususları veya ifa edilmiş hizmetleri gösteren hesap pusulası olup ticari belge niteliğindedir.

Fatura düzenlenmesi için öncelikle taraflar arasında sözleşme ilişkisinin bulunması gerekir. Bu genellikle mal veya hizmet sözleşmesi olarak ortaya çıkmaktadır. Satış sözleşmelerinin genel niteliği olarak çift taraflı sözleşmelerdir. Bu durum karşılıklı borç yükleyen bir özellik ortaya çıkartmaktadır. Satıcı malı teslim etme, alıcı da mal karşılığı bedelini satıcıya ödemekle borç altına girmektedir.

İspat hukuku bakımından ise tarafların ispatlaması gereken bazı hususlar mevcuttur. Buna göre satıcı malın miktarını, bedelini ve alıcıya teslim ettiği ispatlaması gerekirken alıcının ise yaptığı ödemeleri usulüne uygun olarak ispatlaması gerekir. Burada göz önüne alınması gereken davayı kimin açtığıdır.

Genellikle uygulamada alım-satım ilişkisi sebebiyle satıcının mal bedelinin ödenmesi sebebiyle alacak davası, itirazın iptali gibi davalar açtığı görülmektedir. Konumuza satıcının faturalara dayanarak nasıl borç ilişkisi kapsamında alacağına ulaşabileceği üzerinde durulacaktır.

Öncelikle bilinmesi gereken ilk durum tek başına fatura düzenlenmesi sözleşmesel ilişkinin varlığını ispat etmeye yeterli değildir. Fatura sözleşmesel ilişkiden ziyade ifa aşaması ile ilgilidir.

Fatura İle Alacağın İspatı

Davalı taraf takip dayanağı faturadaki malların kendisine teslim edilmediğini, borçlu olmadığını ileri sürmüş ise ve sevk irsaliyesi gibi belgelerde imzası bulunmuyorsa fatura tek başına sözleşme ilişkisinin kanıtı olmayacaktır. Yargıtayın yerleşik içtihatlarına göre, fatura içerisindeki malların davalıya teslim edildiği hususu, irsaliye, makbuz, teslim belgesi veya diğer yazılı kanıtlarla ispatlanması gerekir. Faturada malın yerinde teslim edildiğine ilişkin şerh ve altında davalı tarafça inkâr edilmeyen imzası bulunmakta ise bu faturadaki malın davalıya teslim edildiğinin kabulü gerekecektir. Teslim alanın imzası bulunmayan irsaliyeler malın teslimine kanıt oluşturmaz.

İrsaliyeli faturaya ilişkin olarak başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali istemiyle açılan davalarda ispat yükü faturalar nedeniyle alacaklı olduğunu iddia eden davacı üzerindedir. Salt fatura düzenlenmesi alacağın varlığını ispat için yeterli değildir. Usulüne uygun kanıtlarla davalıya malın teslim edildiği ispatlanmalıdır.

Önemli Bilgi:

Satıcı tarafından gönderilen faturanın alıcı tarafından ticari defterlere işlenmesi, alıcı ile satıcı arasındaki sözleşmesel ilişkinin varlığını kanıtlayabileceği Yargıtay tarafından kabul edilmektedir.